Overal zien we rechtse bewegingen opkomen als paddenstoelen in de herfst. Waar komen die toch vandaan? Van Schild & Vrienden tot Donald Trump, allemaal leggen ze een link met het glorieuze verleden, waar socialisme minder actief aanwezig was. Maar waarom?

Tot voor kort waren termen als fascisme en nationalisme uit den boze. Direct werden er parallellen getrokken met de jaren ’30 en de tweede wereldoorlog. Rechts was iets negatief, maar tegenwoordig gaat het volk meer en meer stemmen op zij die de rechtse ideaalbeelden nastreven.

In ons land is het Vlaams Belang al langer een bekend fenomeen, maar het werd meestal gedemoniseerd tot iets marginaals. Pas sinds de N-VA heeft rechts een nieuw en proper elan aangesmeerd gekregen, maar wat als nu ook de N-VA zijn extreme kantjes in de kijker zet? Zouden ze dan bijvoorbeeld een regering laten vallen over een niet-bindend migratiepact om hun rechtse aanhang tevreden te houden?

Doorheen heel Europa is (extreem) rechts aan een goede optocht bezig. We denken aan Viktor Orbán, de huidige premier van Hongarije, of in Polen waar de rechtse partij Recht en Rechtvaardigheid aan de macht is. In Frankrijk, Denemarken, Zwitserland en Oostenrijk greep extreemrechts net naast de overwinning, net zoals Geert Wilders met zijn PVV bij onze noorderburen. Zelfs bij de gemeenteraadsverkiezingen in België stegen over het algemeen de aantal stemmen voor het Vlaams Belang met ongeveer de helft. Als er één ding is dat je niet kan ontkennen is dat extreemrechts aan populariteit wint.

Bruno De Wever (politicoloog) heeft een verklaring voor de opkomst van dat extreemrechtse gedachtengoed.

Het volledige interview met Bruno De Wever kan je hier beluisteren.

De Amerikaanse filosoof Jason Stanley (Yale): “Dat fascistische politiek zo succesvol is, dwars door alle tijden en culturen heen, heeft te maken met de menselijke natuur. Mensen vinden die mechanismen aantrekkelijk.” De kern van die mechanismen is volgens Stanley het wij-tegen-zij-denken. Een politiek die erop gericht is om mensen tegen elkaar op te zetten op basis van culturele, etnische of religieuze verschillen, noemt Stanley in de kern fascistisch.

In het boek van Stanley How Fascism Works legt hij 10 kenmerken van fascisme uit die misschien wel pijnlijk bekend zullen voorkomen als u denkt aan de politieke namen die hierboven al reeds vermeld stonden. Op nummer één: het mythisch verleden.

 

Mythisch verleden

“Vroeger was alles beter” onder dat motto gaan vele extreemrechtse politici ten strijde. Vele mensen voelen zich hierdoor aangesproken. Het verleden wordt geromantiseerd. “Make America Great Again”, predikt Trump, wijzend naar het glorierijke verleden van de USA. Terwijl Orbán dan weer opmerkt dat Hongarije hét Christelijke bolwerk tegen het Ottomaanse rijk was.

Ook in ons land zien we dat terug. Kijk maar eens naar het filmpje dat Vlaams Belang enkele jaren geleden postte “Dit is Vlaamse Grond”, een duidelijk verwijzing naar het heerlijk verleden van Vlaanderen. Schild & Vrienden pronkt trots met ‘1302’ op hun t-shirts: het jaar waarin de Guldensporenslag plaatsvond, dat geldt in Vlaams-nationalistische kringen vaak als symbool voor Vlaamse beweging. Enkele jaren daarna kwam het Franse leger terug en haalde het een overtuigende overwinning binnen, maar dat vergeten we. Het verleden was er één van helden, niet van nuances.

Als we als studenten journalistiek dan naar Straatsburg trekken om de Europese Unie te bezoeken, hebben we de kans om Gerolf Annemans te interviewen. Een grote vis van het Vlaams Belang. Hij is iemand die liever geen verenigd Europa ziet, omdat hij vindt dat ze te veel naar zich toetrekken. Hij wil de Vlaamse eigenheid bewaren. Annemans wijst niet op de gelijkenissen, maar op de verschillen.

“Ik weet niet wat de Europese waarden zijn. Ik weet wel dat we een Europese cultuur hebben. Die historisch christelijke wortels had, en die naar ons is gekomen zoals die naar onze ouders is gekomen, maar die is anders dan de Amerikaanse die eenzelfde taal én economie heeft. We hebben wel degelijk een Europese cultuur, maar het kenmerk daarvan is de verschillen en het respect daarvoor.”

Kathleen Van Brempt, ondervoorzitter van de S&D-fractie in het Europees Parlement en politica voor sp.a, kijkt hoopvol naar de toekomst.

“We zitten in een transitieperiode in onze economie. We moeten het klimaat en vooral de mensen op aarde redden door hernieuwbare energie en een circulaire economie. Heel veel mensen hebben schrik dat ze dan uit de boot gaan vallen. Wij moeten ervoor zorgen dat mensen in die transitie een toekomst zien. Een goede job, deftig inkomen om hun gezin te onderhouden en goede scholen. Dat is wat wij moeten doen. Als we mensen terug hoop in de toekomst kunnen geven, zullen de populisten als sneeuw voor de zon verdwijnen.”

Door Lenita Barros, Byrthe Bieseman, Lara Bizzi,  Eline Boyens, Arno De Meulder, Cédric Gacoms, Ashley Heylen, Loïc Leunis.