“Ik ben geen fan van musea, maar wel van moderne kunst.”

Jeugd en museum zijn twee woorden die je niet vaak in een zin ziet. Kuieren langs een eindeloze reeks schilderijen of rare bouwsels lijkt eerder iets voor gepensioneerden met te veel tijd ophanden. Jongeren vinden minder vaak de weg naar musea. Tenzij de school een uitstap organiseert en ze geen andere keuze hebben dan met enige tegenzin het gewauwel van een gids te luisteren. Jong volk heeft energie te over en die kan je niet kwijt in een expositieruimte met ingewikkelde taferelen die “kunst” heten. Maar een open geest kan goed doen. Kunst is een van de hoekstenen van onze cultuur en mag niet ontbreken in de opvoeding. Een museum is een instituut dat erop gericht is katalysator te zijn om kunstwerken aan de man te brengen. Een levend organisme dat de ruimte en expertise bezit om een denkoefening rond kunst in de juiste maat en vorm te gieten. Het Musée des Arts Moderns et Contemporels (MAMC) in Straatsburg is daar een goed voorbeeld van. Als het grootste museum van zijn stad ontvangt het dagelijks groepen scholieren. In wat volgt lees, hoor en zie je hoe het MAMC zich organiseert, welke werken je niet mag missen en hoe jongeren reageren op de ervaring. Voor, tijdens en na de rondleiding volgden we een groep en sprokkelden reacties.

Verwachtingen

Het MAMC is gehuisvest in een impressionant gebouw met een grote inkomhal die een eerste impressie losmaakt. De stijl van het gebouw verraadt al dat je er moderne kunst in vindt. Wat is de eerste indruk wanneer je binnenwandelt en wat verwacht je van het MAMC?

Moderne kunst?

Moderne kunst is niet voor iedereen gemakkelijk te vatten, zeker voor wie er niet in thuis is. In het MAMC krijgt de kunstvorm een zeer prominente plaats. Wat is de eerste gedachte die opkomt bij jongeren?

Het gebouw

Het MAMC vind je in dit gebouw, een reusachtige combinatie van beton en glas met tientallen vierkanten ramen in allerlei verschillende kleuren – de vergelijkingen met Mondriaan zijn niet veraf. Zo maakt het museum al indruk voor je een kunstwerk hebt gezien. Het bouwwerk aan de oever van een zijrivier van de Rijn is vrij recent hoewel er al plannen voor waren vanaf 1960. Tussen 1995 en 1998 werd het opgetrokken naar het ontwerp van de Parijse architect Adrien Fainsilber. Langs twee kanten van de 22 meter hoge glazen hal zijn expositieruimtes met verschillende verdiepingen. Het geheel geeft een kathedraal-achtige indruk

Je bezoek begint bij de eerste blik op de betonnen buitenmuur en de hal. Ook al is de ingang niet makkelijk te vinden voor de doorsnee student, de bijna omwalling straalt wel grootsheid uit. Ook binnen blijft dat effect gelden, wat meteen een serene en koude sfeer creëert waardoor jongeren misschien afhaken. Maar dat hoort er nu eenmaal bij: kunst heeft namelijk ruimte nodig.

Interactieve rondleiding

De gids van het MAMC organiseert de rondleiding zodat een jeugdige bende geboeid blijft. Ze hecht evenveel waarde aan haar eigen verhaal als aan de interactie van de luisteraars. Aan het begin van de rondleiding krijgt iedereen een boekje en een potlood. Soms vraagt ze haar toehoorders zelf iets te tekenen om zelf de eerste stap richting kunstenaar te zetten. Reacties na de rondleiding maken duidelijk hoe de groep het beleefd heeft.

Favoriete werk

Enkele werken in sprongen in het oog tijdens het museumbezoek. Een paar enthousiastelingen beschrijven zo goed als ze kunnen met woorden hoe een bepaald werk hen vastgreep. Uit het brede gamma komen uiteenlopende keuzes aan bod. De een is de ander niet, dat is duidelijk.

Studenten

Charlotte

Tim

Jef

Eline

Gids

Kandinsky

Abstract en veel kleuren: zo valt Victor Kandinsky nog het best te omschrijven. Alleen zijn die twee woorden lang niet genoeg om te illustreren welke impact de Russisch-Franse artiest heeft gehad op de kunstwereld. Tot op de dag van vandaag blijft zijn invloed weergalmen en zijn de schilderijen een goudmijn. In 2012 nog werd het werk ‘Studie für Improvisation 8’ voor maar liefst €23 miljoen verkocht op een openbare veiling. Toch is zijn oeuvre niet toegankelijk voor iedereen. Het abstracte doet veel mensen afhaken en ook alle kleurentinten werken soms verwarrend. Desalniettemin heeft Kandinsky altijd met een plan gewerkt, zijn doeken ingevuld met lijnen als onderwerp en kleuren als gevoelens. Ook gids Hélène Theraux is fan van Kandinsky en ze vertelt graag waarom.

Picasso

Kunst is doordrongen met achterliggende betekenissen en subtiele symbolieken. Een blik op een schilderij is een wereld van verschil met de tweede beschouwing wanneer het verhaal erachter bekend is. Bij de bekende Spaanse schilder Pablo Picasso kijken we dan vooral naar “Guernica”, het werk dat gaat over het Italiaans-Duitse bombardement op de stad Guernica tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Het meterslange doek heeft in bijna alle hoekjes verwijzingen of metaforen en toont op zoveel mogelijk manieren de gruwel die zich er destijds afspeelde. Onwaarschijnlijk tafereel dat bij iedereen tot de verbeelding spreekt en inspireert, en toch draait de schilderkunst soms enkel om het werk zelf, zonder talloze levensinterpretaties erin verwerkt. Ook mensen als Picasso hebben nood aan beelden zonder bijhorende dramatische verhalen en met “La Femme à la Guitare” levert hij ook het bewijs. Het werk dat in het MAMCS op een prominente plaats hangt, is niet meer dan de titel zegt: een vrouw die gitaar speelt. Gids Hélène Fourneau vertelt over het schilderij en legt uit wat Picasso’s bedoelingen waren.

“Curator zijn, is een verhaal vertellen”

Een museum runnen is niet niks, daar kan Estelle Pietrzyk over meespreken. De directrice van het MAMC (Museum voor Moderne en Hedendaagse Kunst) in Straatsburg slaagt er desondanks in een succesvolle onderneming op koers te houden. Hoe gaat het beleid er in de 21ste eeuw aan toe en wat zijn de uitdagingen voor de toekomt?

Voor een directrice van het grootste museum van Straatsburg (en één van de grootste van Frankrijk zelf) is haar bureau redelijk bescheiden. Zonder tierlantijntjes is alles strak opgebouwd met allerlei boeken met kunstwerken in een grote wandkast achter haar. Met zicht op de straatkant werkt ze hier elke dag, met als doel het MAMC te laten ademen. Als directrice en curator organiseert ze tentoonstellingen en neemt verantwoordelijkheid voor het resultaat.

“Een curator zijn, is een verhaal vertellen.”, zegt ze. “Ik vergelijk het soms met een schrijver. Die construeert zijn verhaal door middel van personages en situaties. Wij gebruiken verschillende kunstenaars en werken om onze kroniek over te brengen aan onze bezoekers. Net als een boek willen wij verrassen, plezieren, informeren,… De combinatie tussen verschillende kunstenaars kan zoveel mooie resultaten opleveren. Paul Brach en Pablo Picasso bijvoorbeeld waren goeie vrienden, dus ze samenbrengen geeft een interessante chemie.”

Management

Voor die tentoonstellingen kan het museum beroep doen op een indrukwekkende collectie van meer dan 20.000 werken. Daarnaast werkt het MAMC ook samen met particuliere verzamelaars die hun collectie ter beschikking stellen om tentoon te stellen. Met die combinatie beschikt Estelle over een heel leger aan kunst voor een fractie van de ruimte die beschikbaar is.

“Die enorme verzameling zorgt soms voor problemen. Voor ik hier curator was, gebeurde het dat het museum werken aankocht en vervolgens nooit tentoonstelde. Zo hadden we een hele resem stukken die lagen te verschimmelen in onze opbergruimte zonder ooit gebruikt te worden. Sinds mijn komst is het wel veranderd en lenen we bijvoorbeeld meer uit aan andere musea of veranderen we frequenter van tentoonstelling.

“Op dat vlak komen de particulieren ook van pas. Hun collecties hebben vaak werken waarvan we enkel kunnen dromen en om dan zo de kans te hebben die hier te hangen is fantastisch. Let wel: we betalen nooit voor zo’n collectie. Onder musea hebben we duidelijk afspraken gemaakt dat we nooit geld als tegenprestatie gebruiken. Ikzelf ben dan ook radicaal tegen zo’n vorm van kunstprostitutie.”

De Denker

Het is een iconisch beeld en toch: wat weten we er eigenlijk van? De Denker is een beeldhouwwerk dat in vele milieus opduikt en velen hebben hun eigen versie/interpretatie ervan gecreëerd, maar geen één van hen haalt het tegen de oorspronkelijke creatie van de Fransman Rodin. Zes exemplaren werden er van gemaakt – vijf bronzen en één van plaaster – waarvan het plaaster beeld in het MAMCS in al zijn pracht staat te pronken. Met enkel zijn stationaire karakter en houding roept het bij bezoekende kunstliefhebbers automatisch vragen op die het werk zo fascinerend maken. De alomtegenwoordige vraag die het beeld omringt is natuurlijk waar de man nu feitelijk aan denkt. Probeert hij zich iets te herinneren, is hij gespleten tussen een keuze of wil hij dieper ingaan op een kwestie die hem binnenskamers kwelt? En hoeft dat per se naakt? Wij gingen op zoek naar de antwoorden van de vragen waaraan wìj dachten.

Toekomst museum

Financieel zit alles goed en ook qua belangstelling valt er niet te klagen, volgens Estelle, maar alles en iedereen moet innoveren en zich telkens opnieuw heruitvinden. Ook musea. Haar ideeën en dromen voor de toekomst zijn niet te hoog gegrepen en zelf noemt ze haar ideeën liever ‘plannen’.

“Uitbreidingen en dergelijke zaken gaan zeker niet gebeuren in de komende jaren. Het gebouw is groot genoeg en extra ruimtes voor tentoonstellingen vind ik niet dringend. Waar we wel naartoe willen werken zijn “duo-exposities”. Dat zijn samenwerkingen met andere musea in Straatsburg om onze collecties te verenigen voor één tentoonstelling en zo twee persoonlijkheden te verenigen.”

Verwachtingen ingelost?

Wanneer de rondleiding door het museum even bezig is geven de jongeren al een eerste reactie. Sommigen beseffen dat moderne kunst een andere invulling heeft dan ze verwachtten.