Maar liefst 83% van de Europese burgers ervaart fake news als problematisch voor de democratie. Hoe kunnen we dit tegengaan? Is de burger zelf verantwoordelijk voor het dubbelchecken van de informatie? Moeten internetgiganten transparanter zijn of ligt alles in handen van de journalist?

Fake news: voor de Europese commissie is het vijf voor twaalf. Met de verkiezingen van 2019 in het zicht, is er nood aan een concrete regelgeving omtrent fake news of zoals zij het graag noemen: disinformation. De schrik dat burgers door valse informatie beïnvloed worden bij de verkiezingen is niet ondenkbeeldig. Maar wat is fake news nu precies?

Disinformation is, volgens de definitie, valse of misleidende informatie dat:

  1. gecreëerd werd met het oog op winst of publiek bedrog
  2. kan leiden tot publieke schade bedoeld als bedreigingen voor democratische politiek

Nood aan transparantie

In de Europese Commissie eisen Juncker & co dat internetgiganten (Facebook, Google…) meer openheid geven over de bron van hun informatie en wie ervoor betaalt, om op die manier fake news tegen te gaan. Dit deden ze door internetplatformen een zelfregulerende Europese gedragscode te laten ondertekenen. In december volgt een evaluatie. Respecteren ze de code niet, komen er drastischere maatregelen en een bindende code. Sommigen vrezen dat zo de persvrijheid in gevaar komt. Maar het merendeel in de commissie is ervan overtuigd dat ‘disinformation’ de burgers op een bewuste manier misleidt en zo de democratie in gevaar komt.

Mariya Gabriel, EU commissaris bevoegd voor digitale economie, moedigt kwaliteitsjournalistiek aan en wil daarnaast ook lesprogramma’s ontwikkelen voor scholieren zodat ze nepnieuws beter zouden herkennen. Maar hoe zit dat nu eigenlijk bij de jeugd? Waar raadplegen zij het nieuws van de dag en in welke mate checken ze of alles wel klopt? Wij vroegen het aan enkele jongeren op AP hogeschool:

 

Tijdens ons bezoek aan het Europees Parlement, grepen we de kans om naar de mening van enkele Europarlementariërs te polsen. Tijdens onze gesprekken met europarlementariërs Philippe Lambert (Ecolo) en Marie Arena (PS), bleek al snel dat de meningen verdeeld zijn over de invloed die fake news op onze democratie uitoefent.

Gezond verstand

Lambert gaat ervan uit dat mensen genoeg gezond verstand hebben om de geloofwaardigheid van nieuws te kunnen bepalen. Het is de taak van politici om geloofwaardige verhalen te brengen.

Een zelfregulerende code omschrijft Lambert als ‘bullshit.’ “Ik heb er genoeg van gehad”, zegt hij. Volgens hem is het een manier voor internetgiganten om regulatie te omzeilen en winsten te bewaren. Die winsten halen ze uit advertenties. Hoe meer accounts, hoe meer inkomsten uit advertenties. “Internetplatformen hebben er geen belang bij om fake accounts te verwijderen. Hoe minder accounts, hoe minder winst ze uit advertenties halen”, stelt Lambert.

Taak van de journalist

Journalisten zijn voor Lambert daarom de beste bestrijders van fake news. Het is hun job om met echt nieuws naar voren te komen. Wel is er de vraag of traditionele media financieel duurzaam genoeg zijn.  Traditionele media ondervinden vandaag namelijk een rentabiliteitsprobleem volgens Lambert. Met andere woorden, er is misschien meer nood aan financiering voor correcte journalistiek.

Nood aan externe controle

Marie Arena (PS) ziet ook de nadelen in van de zelfregulerende code voor internetgiganten: “Wij vertrouwen deze bedrijven, maar de zelfregulerende code ligt moeilijk aangezien er geen sancties zijn bij overtredingen.” Marie Arena en haar partij zien een extern regulatie-orgaan als de enige oplossing. “Dit plan moet gestemd worden in het parlement, maar de rechtse partijen zijn er tegen. Volgens hen is het een soort censuur en is het een beperking van vrije meningsuiting.” Arena betreurt dat ze geen meerderheid hebben voor deze maatregel. Volgens haar hebben we in de toekomst écht nood aan een extern controleorgaan.

Fake news is een groot probleem in heel de wereld, dat beaamt Arena: “Tijdens de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten en Brazilië heeft fake news veel slechte invloed gehad. In Europa is dat niet anders. Maar ook voor journalisten wordt het steeds moeilijker om hun job te kunnen uitoefenen. Arena vindt dat we dringend met oplossingen moeten komen, omdat het onze democratie kan bedreigen.

Beiden Europarlementariërs zijn het duidelijk eens over het feit dat we ‘disinformation’ moeten aanpakken. In het onderstaande filmpje kom je te weten hoe zij de oplossing voor fake news inzien.